Настаўнік-дэфектолаг можа зрабіць цяжкія для дзяцей рэчы лёгкімі

Дзеці з цяжкімі парушэннямі маўлення — гэта асаблівая катэгорыя дзяцей з адхіленнямі ў развіцці, у якіх захаваны слых, першасна не парушаны інтэлект, але ёсць значныя маўленчыя парушэнні. Сярод гэтай катэгорыі дзяцей ёсць дзеці з дыягназам “маторная алалія”. Алалія з’яўляецца адным з найбольш цяжкіх маўленчых парушэнняў, пры якіх дзіця практычна пазбаўлена моўных сродкаў зносін: маўленне яго самастойна і без лагапедычнай дапамогі не фарміруецца.

Мы, настаўнікі-дэфектолагі Навагрудскай спецыяльнай школы-інтэрната для дзяцей з цяжкімі парушэннямі маўлення Наталля Мікалаеўна Гасціла, Кацярына Іванаўна Лашкоўская і Таццяна Аляксандраўна Ціхановіч, працуючы ў гэтай школе на працягу многіх гадоў, набылі вялікі вопыт у галіне карэкцыйнай работы з дзецьмі, якія маюць дыягназ “маторная алалія”. Набыты вопыт выліўся ў стварэнне інтэрактыўнага дапаможніка па фарміраванні маўленчых уменняў навучэнцаў 1—5 класаў з маторнай алаліяй “Я вучуся размаўляць” з выкарыстаннем інтэрактыўнай дошкі SMART Board. Гэты дапаможнік быў прадстаўлены на V Рэспубліканскім конкурсе “Сучасныя тэхналогіі ў спецыяльнай адукацыі” і стаў пераможцам у намінацыі “Інфармацыйна-камунікацыйныя тэхналогіі”.
Што паслужыла штуршком для стварэння гэтай дапамогі? Па-першае, прааналізаваўшы навукова-метадычную літаратуру, прысвечаную праблеме парушэнняў і карэкцыі маторнай алаліі навучэнцаў 1—5 класаў, мы прыйшлі да высновы, што тэарэтычнага матэрыялу дастаткова ў метадычнай літаратуры, але наглядны матэрыял не сістэматызаваны. Па-другое, падрыхтоўка да заняткаў патрабуе вялікіх часавых выдаткаў. Але галоўны недахоп — адсутнасць электронных сродкаў па карэкцыі маторнай алаліі. Таму мы вырашылі самі стварыць такі электронны сродак.
З чаго ён складаецца? Дыдактычны інтэрактыўны дапаможнік “Я вучуся размаўляць” распрацаваны ў адпаведнасці з узроўнямі маўленчага развіцця пры дапамозе выкарыстання сучасных тэхналогій, разлічаны на лагапедаў, якія працуюць у школах для дзяцей з цяжкімі парушэннямі маўлення, у інтэграваных класах, можа быць карысны настаўнікам пачатковых класаў.
Дапаможнік складаецца з трох частак:
1. Фарміраванне першапачатковых маўленчых уменняў у сітуацыях дыялагічных зносін (I узровень).
2. Фарміраванне выказванняў як асноўнай адзінкі маўленчага дзеяння (II узровень).
3. Фарміраванне камунікатыўных уменняў і навыкаў звязнай гаворкі (III узровень).
Матэрыял у дапаможніку даецца з паступовым ускладненнем і дазваляе працаваць з моўнымі адзінкамі ад гука да тэксту, вырашаць разнастайныя лагапедычныя задачы: ад карэкцыі маўленчага дыхання і голасу да развіцця лексіка-граматычнага боку прамовы; унесці гульнявыя моманты ў працэс карэкцыі маўленчых парушэнняў, шматразова дубліраваць неабходны тып практыкаванняў і маўленчы матэрыял, выкарыстоўваць розны стымульны матэрыял (малюнкі, літары, склады, словы, прапановы), працаваць на розных узроўнях складанасці ў залежнасці ад узроўню маўленчага развіцця навучэнца, адначасова з лагапедычнай работай ажыццяўляць карэкцыю ўспрымання, увагі, памяці.
Большасць заданняў прадугледжвае індывідуальную работу навучэнцаў. Інтэрактыўны дапаможнік “Я вучуся размаўляць” для навучэнцаў 1—5 класаў быў уведзены ў школе з цяжкімі парушэннямі маўлення з 2012/2013 навучальнага года. Аналіз вынікаў абследавання навучэнцаў 1—5 класаў з маторнай алаліяй па методыцы Т.А.Фацекавай на канец 2013/2014 навучальнага года ў параўнанні з 2012/2013 навучальным годам дазваляе зрабіць выснову аб павышэнні ўзроўню сфарміраванасці маўленчых уменняў і навыкаў. Так, узровень развіцця сенсаматорных навыкаў у вучняў з маторнай алаліяй I узроўню павялічыўся на 5%, граматычны лад і звязная гаворка — на 3%. Узровень развіцця сенсаматорных навыкаў у вучняў з маторнай алаліяй II узроўню павялічыўся на 6%, граматычны лад і звязная гаворка — на 9%. Узровень развіцця сенсаматорных навыкаў у вучняў з маторнай алаліяй III ўзроўню павялічыўся на 14%, граматычны лад і звязная гаворка — на 10%.
Усе нашы веды, увесь вопыт, усе свае душэўныя сілы мы аддаём дзецям: цяжкае робім звыклым, звыклае робім лёгкім, лёгкае — прыгожай і правільнай прамовай! Кожны раз, адчуваючы неверагоднае пачуццё радасці за поспехі дзяцей, пераконваемся ў тым, што прафесія, абраная намі, патрэбная і неабходная!

Таццяна ЦІХАНОВІЧ,
настаўніца пачатковых класаў Навагрудскай
спецыяльнай агульнаадукацыйнай школы-інтэрната
для дзяцей з цяжкімі парушэннямі маўлення.